O dobrą śmierć

Litania do św. Barbary — tekst modlitwy

W litanii do św. Barbary, dziewicy i męczenniczki, wzywa się jej wstawiennictwo przede wszystkim w sprawie śmierci — aby nie nadeszła nagle i bez sakramentów. W Polsce modlitwa ta jest nierozerwalnie związana ze społecznością górniczą oraz z Barbórką, świętem górników obchodzonym 4 grudnia.

LITANIA
o świętéj Barbarze, Pannie i Męczenniczce.

Kyrie elejson. Chryste elejson. Kyrie elejson.
Chryste usłysz nas, Chryste wysłuchaj nas.
Ojcze z nieba Boże, Zmiłuj się nad nami.
Synu Odkupicielu świata Boże, Zmiłuj się nad nami.
Duchu święty Boże, Zmiłuj się nad nami.
Święta Trójco jedyny Boże, Zmiłuj się nad nami.
Święta Maryo, Módl się za nami.
Święta Boża Rodzicielko, Módl się za nami.
Święta Panno nad Pannami, Módl się za nami.
Święta Barbaro, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, Panno i Męczenniczko, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, Oblubienico Chrystusowa, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, bezbożnego ojca pobożna córko, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, różo między cierniem bałwochwalstwa, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, ozdobo twojego narodu, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, jasności Heliopoli. Módl się za nami.
Ś. Barbaro, chwało Krzyża świętego. Módl się za nami.
Ś. Barbaro, najnabożniejsza do Najśw. Sakramentu, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, szafarko niebieskiego pokarmu, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, pokarmem wieczności karmiąca, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, twierdzo wieży na obronę naszą znakomita, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, patronko umierających, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, między domowymi wygnana, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, w więzieniu wolna, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, w osobności niebu oddana, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, ofiaro rodzica i tryumfatorko, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, w pokoju wojująca, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, okręcie chleb niosący, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, zabiegająca wiecznemu głodowi, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, kielichem zbawienia częstująca, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, prowadząca swoich na drogę wieczności, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, nadziejo grzesznych, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, nauczycielko konających, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, na sądzie strasznym patronko, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, górom rozkazująca, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, statecznie Boga się trzymająca, Módl się za nami.

Ś. Barbaro, na śmierć nieustraszona, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, wzgardzicielko świata, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, nad śmierć jaśniejsza, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, bieg życia trzymać mogąca, Módl się za nami.
Ś. Barbaro, ochłodo czyśca, Módl się za nami.
Twoi słudzy ciebie prosimy Wysłuchaj nas Panno,
Abyś nam od wszego złego wybawienie wyjednała, Przyczyń się za nami.
Abyś nas od nagłéj a niespodzianéj śmierci strzegła, Przyczyń się za nami.
Abyś nam bez Sakramentów św. umierać nie dopuszczała, Przyczyń się za nami.
Abyś nam folgę i cierpliwość w boleściach uprosiła, Przyczyń się za nami.
Abyś nam łaskę ostateczną otrzymała, Przyczyń się za nami.
Abyś nam konającym w pomoc przybyła, Przyczyń się za nami.
Abyś na sądzie Bożym stronę naszą trzymać raczyła, Przyczyń się za nami.
Abyś nas od wiecznego potępienia wyprosiła, Przyczyń się za nami.
Abyś nam i wszystkim zmarłym pokój wiekuisty zjednała, Przyczyń się za nami.
Abyś dusz naszych od mąk czyścowych zachowanie wybłagała, Przyczyń się za nami.
Przez zasługi twoje, Przyczyń się za nami.
Przez boleść męczeństwa twego, Przyczyń się za nami.
Przez śmierć twoję, Przyczyń się za nami.
Przez ową łaskę, z któréj Cię Chrystus Oblubienicą swą nazwał, Przyczyń się za nami.
Przez ową łaskę, z któréj Cię Chrystus w więzienu nawiedził i uzdrowił, Przyczyń się za nami.
Przez wszystkie, któremi Cię Chrystus obdarzył, dobrodziejstwa, Przyczyń się za nami.
Przez wszystkie twoje od Boga odebrane łaski, Przyczyń się za nami.
Panno najwdzięczniejsza, Przyczyń się za nami.
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata,
Przepuść nam Panie!
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata,
Wysłuchaj nas Panie!
Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata,
Zmiłuj się nad nami!
Chryste usłysz nas, Chryste wysłuchaj nas.
Kyrie elejson, Chryste elejson, Kyrie elejson.

W. Módl się za nami, św. Panno i Męczenniczko Barbaro,
O. Abyśmy się stali godnymi obietnic Pana Chrystusowych.

Pochodzenie i historia

No reliable historical records of St. Barbara have survived. The oldest accounts, written many centuries after the supposed events, place her in the time of persecution, and name as her location now Nicomedia, now Heliopolis — this second city also appears in the invocations of this litany. According to legend, her father, a pagan, shut her up in a tower, and when he discovered she had received baptism, he himself handed her over to death.

For lack of reliable sources, Barbara was removed in 1969 from the Roman Church's universal liturgical calendar. Her cult, however, remained permitted, and in many countries — in Poland especially — it never weakened. She was counted among the Fourteen Holy Helpers, a group of patrons invoked in sudden dangers.

At the heart of this devotion is the plea for a happy death. Legend says that before her execution Barbara obtained the grace that those who would invoke her would not die without the sacraments. Hence the invocations in this litany: "patroness of the dying," "teacher of the dying," and the petition, "that Thou wouldst not allow us to die without the Holy Sacraments."

The second great strand of her cult is care for people doing dangerous work: miners, smelters, artillerymen, sailors, and sappers. The motif of the rock that, according to the story, split open to hide the fleeing Barbara is rendered in the litany by the invocation "commander of the mountains." In Polish mines images and statues of Barbara were placed in miners' assembly halls and underground, and December 4 is celebrated as Barbórka — a day joining Holy Mass with a professional feast.

Invocations such as "ship bearing bread" or "offering the chalice of salvation" refer to the Eucharist as viaticum, food for the journey to eternity.

Jak odmawiać

Litania odmawiana jest w formie wezwań i odpowiedzi. W stosunku do samej świętej odpowiedzią jest „Módl się za nas”, natomiast w części prośb brzmi ona „Wstawiaj się za nami”, co jasno określa jej rolę: Barbara sama nie udziela łaski, lecz wstawia się o nią przed Bogiem.

Głównym świętem jest 4 grudnia. W kościołach górniczych litania ta jest często częścią nabożeństwa Barbórki, odprawianego przed lub po Mszy Świętej, często w obecności sztandarowych i orkiestry dętej. W wielu rodzinach górniczych modli się ją również w rocznicę wypadku lub w intencji osób pracujących pod ziemią.

Poza tą społecznością naturalnym kontekstem tej modlitwy jest choroba i starość. Można ją odmawiać przy łóżku chorego, w intencji osoby zbliżającej się do śmierci lub w intencji własnej — dawna pobożność zalecała proszenie o szczęśliwą śmierć na długo przed jej nadejściem, a nie tylko w ostatniej chwili.

Pozycja ciała nie ma znaczenia; w kościele zazwyczaj modli się na stojąco, w domu – siedząc lub klęcząc przed wizerunkiem świętego, przedstawionym z wieżą, palmą męczeństwa i kielichem.

Na zakończenie odmawia się „Ojcze nasz” i „Zdrowaś Maryjo”, a w intencji zmarłego – modlitwę o wieczny odpoczynek.