Litania loretańska — dawny śpiewnikowy tekst

Nazwa modlitwy pochodzi od włoskiego miasta Loreto, gdzie od średniowiecza czczono Święty Dom — zgodnie z tradycją dom Marii z Nazaretu. To właśnie tam ustalono kolejność wezwań, skąd modlitwa ta rozprzestrzeniła się na cały Kościół.

Tekst ten nie powstał od razu. Wyrosła ona z wcześniejszych litanii maryjnych, których wiele krążyło w późnym średniowieczu w bardzo różnych wersjach. Pod koniec XVI wieku Stolica Apostolska zaczęła regulować tę praktykę, ograniczając swobodne tworzenie nowych litanii i ustanawiając wersję loretańską jako wiążącą dla kultu publicznego. Z tego powodu Litania Loretańska należy dziś do nielicznych litanii dozwolonych do odmawiania podczas nabożeństw kościelnych.

Jej struktura jest przejrzysta. Po wezwaniach do Trójcy Świętej następują tytuły Maryi jako Matki, następnie jako Dziewicy, po których pojawiają się obrazy zaczerpnięte z Biblii i tradycji — Zwierciadło sprawiedliwości, Tron mądrości, Wieża Dawida, Arka Przymierza, Brama nieba, Gwiazda poranna — a następnie wezwania dotyczące pomocy: Zdrowie chorych, Schronienie grzeszników, Pocieszycielka strapionych. Całość zamyka seria tytułów królewskich.

W późniejszych czasach do litanii dodano również nowe inwokacje. Królowa pokoju została dodana w 1917 r., podczas I wojny światowej, a Królowa Wniebowzięta w 1950 r., po ogłoszeniu dogmatu o Wniebowzięciu. Od tego czasu pojawiły się również kolejne dodatki.

Opublikowana tutaj wersja pochodzi z XIX-wiecznego polskiego śpiewnika kościelnego i kończy się inwokacją „Królowo wszystkich świętych”. Nie zawiera ona ani późniejszych tytułów, ani inwokacji „Królowo Polski”, co pozwala z grubsza określić jej datę powstania.

Litania Loretańska jest przede wszystkim śpiewana. Adnotacja „Melodia jak powyżej” w śpiewniku wskazuje, że traktowano ją jako hymn o ustalonej melodii, a nie jako tekst przeznaczony do czytania. W polskich kościołach śpiewa się ją codziennie w maju, podczas nabożeństw majowych przy ołtarzu lub przy kapliczce przydrożnej.

Drugą tradycyjną okazją jest sobota – dzień poświęcony od średniowiecza Matce Bożej – oraz zakończenie modlitwy różańcowej. Wiele wspólnot włącza ją również do październikowych nabożeństw.

Forma litanii ma charakter dialogu: kantor lub przewodniczący podaje tytuł, a wszyscy odpowiadają „Módl się za nami”. Tempo powinno być niespieszne — śpiewana zbyt szybko, wezwania zlewają się ze sobą i tracą swoje znaczenie.

Modląc się prywatnie, warto zatrzymać się przy jednym tytule i poświęcić mu więcej czasu. Praktyka ta jest stara: dawni pisarze duchowi zalecali wybieranie z całej litanii inwokacji odpowiadającej aktualnej sytuacji — „Zdrowie chorych” w chorobie, „Pocieszycielko strapionych” w smutku.

Po litanii zwykle odmawia się modlitwę „Pod Twoją opieką”, wraz z „Ojcze nasz” i „Zdrowaś Maryjo” w intencji, za którą się modlimy.