Druga modlitwa do św. Antoniego Padewskiego

Antoni urodził się w Lizbonie około 1195 roku; najpierw wstąpił do zakonu kanoników regularnych, a następnie do zakonu założonego przez św. Franciszka. Zasłynął jako kaznodzieja — jego elokwencja przyciągała tłumy w północnych Włoszech i południowej Francji — oraz jako pierwszy wykładowca teologii w Zakonie Braci Mniejszych. Zmarł 13 czerwca 1231 roku w pobliżu Padwy, a zaledwie rok później został kanonizowany – był to jeden z najszybszych procesów kanonizacyjnych w historii Kościoła. W starych polskich modlitewnikach podawano czasem błędną datę jego śmierci; prawidłowy rok to 1231.

Sama modlitwa nie jest zwrotem do świętego, lecz kolekta — zbudowana zgodnie z klasycznym wzorem modlitwy liturgicznej. Najpierw pojawia się wezwanie Boga wraz z stwierdzeniem tego, co uczynił („który oświeciłeś swój Kościół cudownymi i nieustannymi cudami św. Antoniego”), następnie prośba, a na końcu formuła „Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa”. Ta konstrukcja ma znaczenie teologiczne: pokazuje, że to Bóg udziela łask, podczas gdy święty wstawia się za nami.

Patronat nad rzeczami zagubionymi wywodzi się z opowieści o skradzionym i odnalezionym psałterzu św. Antoniego. Z czasem rozszerzył się on na wszystko, co zagubione, a w pobożności ludowej — również na przegrane sprawy i zaginione osoby. Równie stary jest zwyczaj tzw. chleba św. Antoniego, jałmużny ofiarowanej w podziękowaniu za wysłuchaną prośbę.

W Polsce kult tego świętego ma bardzo długą tradycję. Do najbardziej znanych miejsc należy sanktuarium w Radecznicy w regionie lubelskim, wspomniane również w komentarzu do modlitewnika, z którego pochodzi ten tekst — Ołtarzyk polski wydanego w Grudziądzu w 1883 roku.

Tradycyjnym dniem modlitwy do św. Antoniego jest wtorek — zwyczaj ten wiąże się z dniem tygodnia, w którym odbył się jego pogrzeb. W wielu kościołach franciszkańskich tego dnia odbywa się nabożeństwo ku czci św. Antoniego, podczas którego odczytywane są prośby i podziękowania.

Sama modlitwa zbiorowa zajmuje zaledwie kilka sekund, dlatego zazwyczaj łączy się ją z czymś dłuższym: responsorium Si quaeris miracula, litanią do św. Antoniego lub osobistą modlitwą własnymi słowami w konkretnej intencji. Odmawia się ją na stojąco lub klęcząc, często przed wizerunkiem świętego trzymającego Dzieciątko Jezus i lilię.

Szczególne miejsce zajmuje trzynasty dzień miesiąca oraz trzynaście wtorków poprzedzających 13 czerwca — praktyka szeroko rozpowszechniona w zakonach franciszkańskich. Nie jest to nabożeństwo obowiązkowe, ani nie wiąże się z żadnymi obietnicami; jego znaczenie leży w wytrwałości, a nie w liczbach.

Zwracając się do św. Antoniego w sprawie zagubionego przedmiotu, warto pamiętać o zachowaniu właściwych proporcji. Modlitwa ta jest prośbą skierowaną do Boga o łaskę za wstawiennictwem świętego, a nie prośbą skierowaną do samego świętego o zwrot przedmiotu. Dawny zwyczaj wiązał taką prośbę z jałmużną – „chlebem św. Antoniego”, ofiarą dla ubogich składaną po odzyskaniu zagubionego przedmiotu.