Litania loretańska — tekst wezwań i modlitwy

Litania jest jedną z najstarszych form modlitwy wspólnotowej: przewodniczący wypowiada inwokację, a zgromadzenie odpowiada niezmienną formułą. Wersja maryjna, zwana Litanią Loretańską, wzięła swoją nazwę od sanktuarium w Loreto we Włoszech, gdzie była regularnie odmawiana i skąd rozprzestrzeniła się po całej Europie. Stolica Apostolska zatwierdziła ją do publicznego odmawiania pod koniec XVI wieku, odrzucając jednocześnie liczne inne litanie, które w tamtym czasie krążyły bez kontroli.

Układ inwokacji nie jest przypadkowy. Po wstępnej modlitwie do Trójcy Świętej następują tytuły zaczynające się od słowa „Matka”, następnie „Dziewica”, potem obrazy zaczerpnięte ze Starego Testamentu — Arka Przymierza, Wieża Dawida, Dom Złoty, Brama Niebios — a na końcu inwokacje „Królowa”, obejmujące wszystkie rangi świętych. W ten sposób litania przechodzi od macierzyństwa Maryi, poprzez symbole zapowiadające ją w Piśmie Świętym, do jej miejsca w niebie.

Zbiór wezwań nigdy nie został zamknięty. Kolejni papieże dodawali nowe, a poszczególne kraje otrzymywały pozwolenie na tworzenie własnych. Wersja polska zawiera „Królowo Korony Polskiej” — wezwanie obecne już w tym dziewiętnastowiecznym druku i związane z tradycją przysięgi lwowskiej króla Jana Kazimierza. Dzisiaj odmawia się je w formie „Królowo Polski”.

Tekst pochodzi z Polskiej katolickiej księgi modlitewnej wydanej w Grudziądzu w 1883 roku i zawiera, jak wskazuje tytuł, nie tylko samą litanię, ale także modlitwy odmawiane po niej. Zakończone są one aktem powierzenia, w którym modlący się oddaje Maryi swoje ciało i duszę „teraz i w godzinie śmierci” oraz prosi, aby wszystkie jego myśli, słowa i uczynki były zgodne z wolą Jej Syna. Taka struktura — od wyliczenia tytułów po osobistą prośbę — jest typowa dla dawnych nabożeństw maryjnych.

Litanię odmawia się na przemian: przewodniczący wypowiada inwokację, a reszta wiernych odpowiada. Na inwokacje zaczynające się od słów „Matko”, „Dziewico” i „Królowo” odpowiada się „Módl się za nami”; na trzy pierwsze inwokacje, skierowane do Osób Trójcy Świętej, odpowiada się „Zmiłuj się nad nami”. Zakończenie składa się z potrójnego „Baranku Boży”, wersetu i modlitwy.

Najczęściej odprawia się ją w maju. Majowe nabożeństwo składa się właśnie z Litanii Loretańskiej, hymnu maryjnego i modlitwy, a w wielu miejscach obchodzone jest nie tylko w kościele, ale także przy przydrożnych kapliczkach. Litania powraca również w październiku po różańcu, w soboty oraz w święta maryjne.

W przypadku odmawiania prywatnego nie wymaga to żadnych zmian w tekście – obie części są wówczas wypowiadane przez tę samą osobę. Tempo powinno być spokojne: sensem tej formy jest jej powtarzalność, która pozwala skupić się na jednym tytule, zamiast pośpiesznie przechodzić przez całą listę.

Modlitwy umieszczone po litanii można odmówić w całości lub wybrać tylko jedną z nich. Akt powierzenia sprawdza się dobrze jako codzienne zakończenie modlitwy wieczornej, nawet bez poprzedzającej go litanii.

Pozycja ciała: podczas nabożeństwa w kościele zazwyczaj na kolanach, przy kapliczkach przydrożnych – na stojąco. Litanie można również śpiewać; melodie są proste i dobrze znane w większości parafii.